EKO-FLUID: Vajrat e përdorura po na helmojnë në heshtje – pse menaxhimi i këtij mbetjeje të rrezikshme është një detyrim ligjor, mjedisor dhe shëndetësor

Intervistë me drejtorin Besnik Ademi
Vajrat e përdorura nuk janë një mbetje e zakonshme industriale që mund të hiqet lehtë ose të “zhduket”. Ato janë mbetje të rrezikshme, të përcaktuara dhe të rregulluara rreptësisht me ligj, pikërisht për shkak të rreziqeve serioze që paraqesin nëse nuk menaxhohen siç duhet.

Kur vajrat e përdorura nuk hyjnë në një sistem të kontrolluar, ato përfundojnë aty ku shkaktojnë më shumë dëm – në tokë, në ujëra dhe në ajrin që thithim.

Edhe pse ekziston një kornizë ligjore në Maqedoni, në praktikë ende ka raste kur një pjesë e vajrave të përdorura përfundojnë në kanalizim, në tokë, në shtretër lumenjsh ose, veçanërisht shqetësuese, përdoren për ngrohje gjatë muajve të dimrit. Pasojat e këtyre praktikave nuk janë vetëm mjedisore, por lidhen drejtpërdrejt edhe me shëndetin publik.

“Vaji i përdorur nuk zhduket nëse derdhet apo digjet. Përkundrazi, bëhet edhe më i rrezikshëm – për mjedisin dhe shëndetin e njerëzve”, thotë Besnik Ademi.

Për të kuptuar se si duhet të duket menaxhimi i duhur, ligjor dhe profesional i vajrave të përdorura, biseduam me të si Drejtor i EKO-FLUID, operatori i parë kolektiv i licencuar për menaxhimin e vajrave dhe vajrave të përdorura në Maqedoni.

Vaji i përdorur si detyrim ligjor, jo zgjedhje personale

Në momentin që vaji motorik, industrial ose hidraulik përfundon funksionin e tij primar, ai bëhet mbetje. Nga ai moment, trajtimi i tij nuk është çështje zgjedhjeje, por detyrim ligjor.

“Menaxhimi i vajrave të përdorura nuk është rekomandim, por një detyrim i përcaktuar qartë që ekziston për të mbrojtur mjedisin dhe shëndetin publik”, shpjegon Ademi.

Ligji parashikon që grumbullimi, transporti dhe trajtimi i vajrave të përdorura duhet të kryhen ekskluzivisht përmes subjekteve të licencuara, nën mbikëqyrje të vazhdueshme dhe me procedura të qarta. Çdo devijim nga ky sistem hap rrugë për ndotje, keqpërdorime dhe pasoja afatgjata.

Si funksionon sistemi i licencuar dhe profesional?

Menaxhimi profesional i vajrave të përdorura nuk kufizohet vetëm në “marrjen” e tyre. Bëhet fjalë për një proces të organizuar dhe të kontrolluar plotësisht që fillon aty ku krijohet vaji i përdorur dhe përfundon me trajtimin e tij të sigurt.

Vajrat e përdorura mblidhen nga servise të autorizuara, kapacitete industriale dhe subjekte të tjera që i përdorin në veprimtarinë e tyre. Grumbullimi kryhet nga mbledhës të licencuar me pajisje dhe dokumentacion të përshtatshëm, pas së cilës vajrat transportohen në kapacitete të autorizuara për ruajtje, trajtim ose riciklim.

“Çdo sasi e vajit të përdorur duhet të jetë plotësisht e gjurmueshme – nga momenti i krijimit deri në trajtimin e sigurt. Kjo është thelbi i sistemit të licencuar”, thekson Ademi.

Ku lind më shpesh problemi?

Pavarësisht ekzistencës së rregulloreve të qarta, në praktikë problemet më shpesh vijnë nga:

mungesa e informimit për detyrimet ligjore
perceptimi i gabuar se menaxhimi i vajrave është një kosto shtesë
ose shmangia e vetëdijshme e detyrimeve
Në këto raste, vajrat shpesh u dorëzohen personave të paautorizuar ose përdoren për ngrohje pa kontroll dhe dokumentacion.

“Kursimi afatshkurtër që dikush mendon se po bën, në realitet krijon dëm afatgjatë – për ajrin, shëndetin dhe gjithë shoqërinë”, thekson Ademi.

Djegia e vajrave të përdorura dhe ndikimi në ajër

Një nga problemet më serioze është djegia e pakontrolluar e vajrave të përdorura. Këto vajra përmbajnë metale të rënda dhe përbërje toksike që, kur digjen në kushte të papërshtatshme, lirohen drejtpërdrejt në ajër.

“Ajo që disa e shohin si ngrohje të lirë, në realitet është një kërcënim i drejtpërdrejtë për shëndetin publik”, paralajmëron drejtori i EKO-FLUID.

Këto emetime kontribuojnë në rritjen e grimcave PM dhe praninë e substancave kancerogjene, me pasoja afatgjata, veçanërisht për fëmijët, të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.

Ku në botë funksionon më mirë?

Gjermania, Suedia, Holanda, Austria dhe Japonia përmenden shpesh si shembuj pozitivë. Të përbashkët kanë rregullimin e rreptë, mbikëqyrjen e lartë institucionale dhe vetëdijen e lartë publike.

Përfundim

Menaxhimi i vajrave të përdorura nuk është formalitet burokratik.
Është detyrim ligjor, standard profesional dhe çështje e shëndetit publik.

“Menaxhimi i duhur nuk është kosto – është investim në të ardhmen”, përfundon Ademi.